Keratokonus Hastaları İçin Göz Kapağı ve Lens Bakımı

Özet: Keratokonusta göz kapağı ve kontakt lens bakımı, göz yüzeyinin korunmasına yardımcı olan düzenli bir hijyen sürecidir. Lensin türüne uygun solüsyon kullanılması, lenslerin suyla temas ettirilmemesi ve bakım talimatlarının izlenmesi enfeksiyon riskini azaltabilir. CCL veya korneal halka işlemlerinden sonra eski lense dönüş ile kalıcı yeniden uyarlama aynı süreç değildir; zamanlama göz hekimi tarafından belirlenir. Cerrahi ve girişimsel işlemlerin sonuçları kişiden kişiye değişebilir.

Göz kapağı ve lens bakımı, keratokonus nedeniyle özel kontakt lens kullanan kişilerin göz yüzeyini ve lenslerini temiz tutmak için uyguladığı günlük bakım bütünüdür. Keratokonus ise korneanın incelip öne doğru sivrilmesiyle karakterize ilerleyici bir göz hastalığıdır.

Keratokonusun görülme sıklığı bölgeye, incelenen topluluğa ve kullanılan tanı yöntemine göre geniş ölçüde değişebilir. Görme düzeltmesinde sert gaz geçirgen, hibrit veya skleral lenslerden yararlanılabilir. Bu lenslerin gözle doğrudan temas etmesi; el, lens kutusu, solüsyon ve göz kapağı hijyeninin birlikte ele alınmasını gerektirir. Bakım rutini, hastanın göz yüzeyi bulgularına ve kullandığı lensin özelliklerine göre göz hekimi ile lens uzmanının önerileri doğrultusunda düzenlenmelidir.

Sayfa İçindekiler

Bu sayfada keratokonusun kornea üzerindeki etkileri, kullanılan kontakt lens seçenekleri ve günlük bakım ilkeleri ele alınmaktadır. Ayrıca korneal halka ile çapraz bağlama işlemlerinden sonra lens kullanımının nasıl planlandığı, göz kapağı temizliğinin neden önemli olduğu ve günlük yaşamda dikkat edilebilecek noktalar aşağıdaki bölümlerde açıklanmaktadır.

• Keratokonus Nedir ve Korneadaki Değişimler Nasıl İlerler?
• Keratokonus Tedavisinde Kontakt Lens Kullanımı ve Seçenekleri
• Sert Gaz Geçirgen ve Hibrit Lenslerin Günlük Bakım Kuralları
• Keratokonus Hastalarında Göz Kapağı Hijyeni ve Temizliği Neden Önemlidir?
• Korneal Halka (CAIRS) Tedavisi Sonrası Lens Kullanımı
• Çapraz Bağlama (CCL) Sonrası Göz Bakımında Dikkat Edilmesi Gerekenler
• Keratokonus Hastalarının Günlük Yaşamda Karşılaşabileceği Riskler ve Önlemler
• Sık Sorulan Sorular
• Kaynakça

Keratokonus Nedir ve Korneadaki Değişimler Nasıl İlerler?

Keratokonus, gözün ön kısmındaki saydam kornea tabakasının incelerek öne doğru düzensiz biçimde sivrildiği yapısal bir hastalıktır. Kornea şeklinin değişmesi miyopi, düzensiz astigmatizma ve görme kalitesinde azalmaya yol açabilir. İlerlemenin hızı kişiden kişiye değiştiği için takip, muayene ve kornea haritaları birlikte değerlendirilerek yapılır.

Kornea Yapısındaki Patolojik Değişimler

Normal kornea, ışığın göz içinde odaklanmasına katkıda bulunan pürüzsüz ve kubbemsi bir yüzeye sahiptir. Korneanın şeklini korumasında kollajen liflerden oluşan stromal yapı rol oynar. Keratokonusta dokunun mekanik özellikleri ve yüzey geometrisi değişebilir.

Bu süreçte görülebilen başlıca değişimler şunlardır:

• Stromal incelme: Korneanın orta tabakası olan stromada incelme gelişebilir. İncelmenin yeri ve dağılımı her gözde aynı değildir.
• Asimetrik sivrileşme: Kornea yüzeyi düzenli kubbe biçimini kaybederek belirli bir bölgede daha dik hale gelebilir.
• Düzensiz astigmatizma: Kornea yüzeyinin simetrisi bozulduğunda ışık tek bir noktada odaklanamayabilir. Bu değişiklik, gözlükle tam düzeltilemeyen bulanıklık ve gölgeli görme oluşturabilir.
• Yüksek dereceli aberasyonlar: Gece ışıklarında saçılma, hale, çift görmeye benzer gölgelenme ve kontrast kaybı yaşanabilir.

Gözlükle yeterli netlik sağlanamadığında sert gaz geçirgen, hibrit veya skleral kontakt lensler değerlendirilebilir. Bu lensler korneanın yapısını iyileştirmez; daha düzenli bir optik yüzey oluşturarak görmenin düzeltilmesine yardımcı olur.

Keratokonusun İlerleme Eğrisi ve Evreleri

Keratokonus sıklıkla genç yaşlarda fark edilse de başlangıç yaşı ve ilerleme örüntüsü kişiden kişiye değişir. Alerjiye bağlı kaşıntı ve tekrarlayan göz ovuşturma, korneaya mekanik yük bindirebilir. Bu nedenle kaşıntının göz hekimi tarafından değerlendirilmesi ve göz ovuşturma alışkanlığının bırakılması önemlidir.

Keratokonusun değerlendirilmesinde tek bir kornea kalınlığı veya keratometri değeriyle kesin evre belirlemek yeterli değildir. Muayene bulguları; kornea topografisi ve tomografisi, kornea kalınlık dağılımı, görme düzeyi, skar varlığı ve ölçümlerdeki değişimle birlikte yorumlanır.

Bu tablo tanı veya tedavi kararı vermez. Korneal halka ya da kornea nakli gereksinimi yalnızca kalınlık veya diklik değerinden çıkarılamaz.

Kornea topografisi ve tomografisi, farklı kontrollerde elde edilen ölçümlerin karşılaştırılmasına yardımcı olur. İlerleme saptanan uygun hastalarda korneal çapraz bağlama (CCL) değerlendirilebilir. CCL’nin amacı korneanın biyomekanik dayanıklılığını artırarak ilerlemeyi durdurmaya yardımcı olmaktır; sonuç garanti edilemez ve kişiden kişiye değişebilir.

Keratokonus Tedavisinde Kontakt Lens Kullanımı ve Seçenekleri

Keratokonusta kontakt lensler, düzensiz kornea yüzeyinin oluşturduğu optik bozulmayı maskeleyerek daha net görme sağlamayı amaçlar. Lens seçimi hastalığın yalnızca adı veya evresiyle yapılmaz; kornea biçimi, gözyaşı yapısı, göz kapağı özellikleri, günlük ihtiyaçlar ve önceki işlemler birlikte değerlendirilir. Kontakt lensler hastalığın ilerlemesini durdurmaz.

Kornea yüzeyindeki asimetri arttığında standart gözlükler yeterli görme sağlamayabilir. Sert yüzeyli özel lensler, lens ile kornea arasındaki gözyaşı tabakasından yararlanarak daha düzenli bir kırıcı yüzey oluşturabilir. Elde edilecek görme düzeyi ve kullanım konforu kişiden kişiye değişir.

Keratokonus için değerlendirilebilen lens seçenekleri şunlardır:

• Sert gaz geçirgen lensler: Kornea üzerinde hareket eden, biçimini göz yüzeyinden bağımsız koruyan lenslerdir. Düzensiz astigmatizmanın optik etkisini azaltabilir.
• Hibrit lensler: Sert gaz geçirgen bir merkez ile yumuşak çevresel eteği bir araya getirir. Görme, hareket ve konfor dengesi hastanın göz yapısına göre değerlendirilir.
• Skleral lensler: Korneayı köprüleyerek gözün beyaz kısmı olan sklera üzerinde taşınır. Lens ile kornea arasındaki sıvı rezervuarı, bazı hastalarda görme ve yüzey konforuna katkıda bulunabilir.
• Özel yumuşak lensler: Seçilmiş olgularda kalınlık ve optik tasarımı keratokonusa göre düzenlenen yumuşak lensler kullanılabilir.

Lens uyarlaması öncesinde kornea haritası, göz yüzeyi, gözyaşı tabakası ve göz kapakları incelenir. CCL veya korneal halka işleminden sonra da kontakt lens gerekebilir. Bu durumda önceki lensin yeniden kullanılabilir olup olmadığı ile kalıcı yeni lens uyarlamasının zamanı ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

İşlemden sonra kornea şekli değişmeye devam edebileceği için ilk dönemde geçici bir optik çözüm tercih edilebilir. Kalıcı yeniden uyarlama ise seri muayenelerde kornea ölçümlerinin yeterince kararlı bulunmasına göre planlanır. Bu süre herkes için aynı değildir.

Kontakt lens kullanımının temelini doğru takma-çıkarma eğitimi, el hijyeni, uygun solüsyon ve düzenli kontrol oluşturur. Gece kullanımı yalnızca göz hekimi tarafından açıkça önerilmiş bir lens ve kullanım planı varsa düşünülmelidir; keratokonus için kullanılan özel lensler rutin olarak uyku sırasında gözde bırakılmamalıdır.

Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişebilir. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı, lens seçimi ve tedavi planlaması için göz hekimi muayenesi önerilir.

Sert Gaz Geçirgen ve Hibrit Lenslerin Günlük Bakım Kuralları

Sert gaz geçirgen ve hibrit lenslerin bakımı, ellerin temizlenmesi, lens yüzeyindeki birikintilerin uygun ürünle uzaklaştırılması, durulama, dezenfeksiyon ve temiz kutuda saklama aşamalarından oluşur. Kullanılacak solüsyon, bekletme süresi ve değiştirme takvimi bütün lenslerde aynı değildir; lens uzmanının önerisiyle ürün talimatı esas alınmalıdır.

Kontakt lens kullanımında mikrobiyal keratit (kornea enfeksiyonu) seyrek ancak ciddi bir komplikasyondur. Cheng ve arkadaşlarının 1999 tarihli çalışmasında sert gaz geçirgen lens kullanıcıları için yıllık sıklık 10.000 kullanıcıda 1,1 olarak bildirilmiştir. Bu sonuç belirli bir çalışma topluluğuna aittir ve her kullanıcı için kişisel risk tahmini değildir.

Enfeksiyon riski yalnızca hijyenle açıklanamaz. Lensin türü, kullanım biçimi, gece gözde bırakılması, suyla temas, göz yüzeyinin durumu, saklama kabı ve bakım alışkanlıkları da riski etkileyebilir.

Günlük Temizlik ve Dezenfeksiyon Adımları

Bakım yöntemi lens malzemesine ve kullanılan sisteme göre değişebilse de temel yaklaşım şu adımları içerir:

1. Elleri hazırlayın: Lenslere dokunmadan önce elleri parfümsüz ve yağ bırakmayan sabunla yıkayın. Tüy bırakmayan temiz bir havluyla kurulayın.
2. Lensi kontrol edin: Çatlak, kenar hasarı, renk değişikliği veya belirgin birikinti olup olmadığını inceleyin. Hasarlı lensi takmayın.
3. Uyumlu solüsyon kullanın: RGP ve hibrit lensler için yalnızca göz hekimi veya lens uzmanının önerdiği, lens malzemesiyle uyumlu bakım ürününü tercih edin.
4. Önerildiyse ovalayın: Lensin iki yüzeyini bakım ürününün talimatındaki şekilde nazikçe temizleyin. Tırnakla temas ettirmeyin.
5. Durulama talimatını izleyin: Bakım sisteminin gerektirdiği solüsyonla durulayın. Lens veya lens kutusunda musluk suyu kullanmayın.
6. Taze solüsyonda dezenfekte edin: Eski solüsyonun üzerine yenisini eklemeyin. Bekletme süresini ürün etiketine göre uygulayın.
7. Lens kutusunu temiz tutun: Kullanılmış solüsyonu boşaltın ve kutuyu önerilen biçimde temizleyip kurutun. Kutunun değişim zamanını uzman önerisine göre belirleyin.
8. Uyumadan önce çıkarın: Göz hekiminin açık bir gece kullanım talimatı yoksa lensleri uykudan önce çıkarın.

Solüsyonların içerikleri ve kullanım süreleri birbirinden farklıdır. Bir lens için uygun olan ürün başka bir lensin sert merkezine, yumuşak eteğine veya yüzey kaplamasına zarar verebilir. Bu nedenle ürün değişikliği yapılmadan önce lens uzmanına danışılması uygundur.

Sert Gaz Geçirgen ve Hibrit Lens Karşılaştırması

Aşağıdaki tablo iki lens grubunun genel yapısal ve bakım özelliklerini karşılaştırır. Belirli ürünlerin kullanım ömrü, dezenfeksiyon süresi ve değiştirme planı üretici talimatına ve klinik değerlendirmeye göre değişir.

Gözde kızarıklık, ağrı, belirgin ışık hassasiyeti, akıntı veya görmede ani azalma gelişirse lens çıkarılmalı ve göz hekimi değerlendirmesi istenmelidir. Bu belirtilerin tek tek görülmesi bir enfeksiyon gerekçesi olmayabilir; ancak birkaçının bir araya gelmesi hekim muayenesine daha hızlı gidilmesi gerektiğini gösterir.

Kontakt lensin sağladığı görme ve kullanım konforu kişiden kişiye değişebilir. Düzenli bakım riski azaltmaya yardımcı olsa da enfeksiyonu veya başka bir komplikasyonu tamamen engelleyeceği garanti edilemez.

Keratokonus Hastalarında Göz Kapağı Hijyeni ve Temizliği Neden Önemlidir?

Göz kapağı hijyeni, kirpik diplerinde ve kapak yüzeyinde birikebilen yağ, kabuk ve salgıların kontrollü biçimde temizlenmesine yardımcı olur. Keratokonus doğrudan kapak hastalığı oluşturmaz; ancak blefarit (göz kapağı iltihaplanması) veya meibomius bezi işlev bozukluğu lens konforunu azaltabilir ve göz yüzeyindeki tahrişi artırabilir.

Göz kapaklarındaki meibomius bezleri, gözyaşının hızlı buharlaşmasını sınırlayan yağ tabakasına katkıda bulunur. Bezlerin ağızlarında tıkanma veya kapaklarda iltihaplanma olduğunda yanma, batma, kuruluk, kabuklanma ve lens kullanım süresinde azalma görülebilir.

Keratokonustaki kornea incelmesi, tek başına göz yüzeyini mikroorganizmalara karşı savunmasız hale getirdiği anlamına gelmez. Benzer biçimde CCL veya korneal halka işlemlerinin göz florasını kalıcı olarak değiştirdiği varsayılmamalıdır. İşlem sonrası bakım, iyileşen göz yüzeyinin korunması ve hekimin verdiği tedavi planının uygulanması üzerine kurulmalıdır.

Kapak temizliği için uygulanabilecek yöntem, mevcut bulgulara göre belirlenir:

• Göz hekimi önerdiyse kapaklara uygun ılık kompres uygulanabilir.
• Kirpik dipleri, önerilen kapak temizleme ürünüyle nazikçe temizlenebilir.
• Tek kullanımlık ürünler yeniden kullanılmamalıdır.
• Göz çevresine kullanılan kozmetik ürünler lensle ve göz yüzeyiyle temas ettirilmemelidir.
• Aktif kızarıklık, ağrı veya akıntı varken lens kullanımına ara verilmesi gerekebilir.
• Kapak temizleme ürünü doğrudan göz içine uygulanmamalıdır.

Kapak temizliğinin cerrahi sonucu koruduğu veya enfeksiyonu kesin biçimde önlediği söylenemez. Bununla birlikte uygun hijyen; birikintilerin azaltılmasına, göz yüzeyinin daha rahat tutulmasına ve kontakt lens kullanımının sürdürülebilmesine katkıda bulunabilir.

Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişebilir. Süreğen kabuklanma, kapaklarda şişlik, akıntı veya lens kullanırken artan rahatsızlık varsa göz hekimi muayenesi önerilir.

Korneal Halka (CAIRS) Tedavisi Sonrası Lens Kullanımı

Korneal halka olarak adlandırılan CAIRS işleminden sonra kontakt lense dönüş için herkese uygulanabilecek sabit bir takvim yoktur. Epitel iyileşmesi, kornea yüzeyinin durumu, halka segmentlerinin konumu ve seri ölçümlerdeki değişim değerlendirilir. Eski lensin kısa süreli yeniden kullanılması ile kalıcı yeni lens uyarlaması birbirinden ayrı kararlardır.

CAIRS, donör kornea dokusundan hazırlanan segmentlerin kornea içindeki kanallara yerleştirilmesiyle kornea biçimini değiştirmeyi amaçlayan girişimsel bir yöntemdir. İşlem keratokonusu ortadan kaldırmaz ve gözlük ya da kontakt lens ihtiyacının tamamen sona ereceğini garanti etmez.

Ameliyat Sonrası Kontakt Lens Uyumunun Değerlendirilmesi

İşlem sonrası plan takvimden çok klinik iyileşmeye göre oluşturulur:

• Erken iyileşme dönemi: Kornea epiteli, kesi alanı, göz yüzeyi ve enfeksiyon bulguları değerlendirilir. Bu aşamada kontakt lens kullanımı yalnızca işlemi yapan hekimin onayıyla düşünülmelidir.
• Geçici görme düzeltmesi: Kornea şekli değişmeye devam ederken geçici gözlük veya uygun görülen başka bir optik çözüm kullanılabilir.
• Eski lensin değerlendirilmesi: İşlem öncesi lens, değişen kornea biçimine artık uymayabilir. Uyum muayenesi yapılmadan yeniden kullanılmamalıdır.
• Kalıcı yeniden uyarlama: Seri ölçümlerde kornea yapısı yeterince kararlı bulunduğunda yeni lens tasarımı planlanabilir.
• Uzun dönem takip: Kornea şekli ve lens uyumu zaman içinde değişebileceği için kontroller sürdürülür.

Gerektiğinde ön segment optik koherens tomografisi kullanılarak lensin korneaya ve halka segmentlerinin bulunduğu bölgelere göre konumu incelenebilir. Kullanılacak görüntüleme yöntemi ve ölçümler hastanın durumuna göre belirlenir.

CAIRS Sonrası Kullanılabilen Kontakt Lens Seçenekleri

CAIRS sonrasında değerlendirilebilecek lensler şunlardır:

1. Skleral lensler: Sklera üzerinde taşınır ve kornea üzerinde sıvı rezervuarı oluşturur. Segmentlerin bulunduğu bölgede istenmeyen bası oluşmadığının muayeneyle kontrol edilmesi gerekir.
2. Hibrit lensler: Sert merkez ile yumuşak eteği birleştirir. Merkezlenme, etek uyumu ve halka bölgesindeki etkileşim değerlendirilir.
3. Sert gaz geçirgen lensler: Kornea üzerinde hareket eder. Lens kenarının veya taşıma alanının segmentlerin bulunduğu bölgeyle ilişkisi ayrıntılı olarak incelenmelidir.
4. Özel yumuşak lensler: Kornea biçimi ve görme ihtiyacı uygunsa seçilmiş hastalarda düşünülebilir.

Skleral lensler her CAIRS hastası için otomatik olarak tercih edilen seçenek değildir. Benzer şekilde hibrit veya sert gaz geçirgen lensin uygunluğu da ancak deneme lensleri, kornea bulguları ve görme değerlendirmesi sonucunda belirlenebilir.

Uygulama ve Bakım Kuralları

CAIRS ile CCL’nin birlikte veya farklı zamanlarda uygulandığı gözlerde bakım planı, yapılan işlemlere göre düzenlenir. Lens kullanımına izin verildikten sonra şu noktalar önem taşır:

• Lensleri takmadan ve çıkarmadan önce eller temizlenip kurulanmalıdır.
• Lensler musluk suyu, duş, havuz veya deniz suyuyla temas ettirilmemelidir.
• Kullanılan lensin materyaline uygun dezenfeksiyon sistemi seçilmelidir.
• Kızarıklık, ağrı, ışık hassasiyeti veya görmede ani azalma olursa lens çıkarılmalıdır.
• Eski lens, uyumu yeniden incelenmeden kullanılmamalıdır.
• Kalıcı lens reçetesi, kornea ölçümlerinin klinik olarak kararlı bulunmasından sonra belirlenmelidir.

Gece lens kullanımı, yüzey hasarı ve enfeksiyon riskini etkileyebilir. Göz hekiminin özel bir talimatı bulunmadıkça CAIRS sonrasında kullanılan lensler uyku sırasında gözde bırakılmamalıdır.

Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişebilir. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; CAIRS sonrası lens kullanımı ve yeniden uyarlama zamanı için göz hekimi muayenesi gereklidir.

Çapraz Bağlama (CCL) Sonrası Göz Bakımında Dikkat Edilmesi Gerekenler

Korneal çapraz bağlama (CCL) sonrasında bakım, kornea yüzeyinin iyileşmesini desteklemeyi ve işlem sonrası sorunların erken fark edilmesini amaçlar. Bandaj kontakt lensin kullanım süresi, ilaç planı, suyla temas kısıtlaması ve normal kontakt lense dönüş zamanı uygulanan yönteme göre değişebilir. Hastanın kendi kendine lens çıkarmaması veya tedaviyi değiştirmemesi gerekir.

İyileşme Sürecinde Aşama Aşama Dikkat Edilmesi Gerekenler

Epitelin kaldırıldığı ve kaldırılmadığı CCL yöntemlerinde iyileşme süreci aynı olmayabilir. İşlemi yapan hekimin verdiği yazılı plan, genel internet bilgilerinden önceliklidir.

• İlk dönem belirtileri: Batma, sulanma, kızarıklık, bulanıklık ve ışık hassasiyeti görülebilir. Belirtilerin beklenenden şiddetli olması veya giderek artması göz hekimi tarafından değerlendirilmelidir.
• Bandaj kontakt lens: Yerleştirildiyse hekim tarafından çıkarılana kadar gözde tutulmalıdır. Hasta bandaj lensi kendi başına çıkarmamalı veya yeniden takmamalıdır.
• Reçeteli ilaçlar: Antibiyotik, enflamasyon kontrolü sağlayan damla ve diğer ilaçlar yalnızca reçete edilen biçimde kullanılmalıdır. Doz veya süre kendiliğinden değiştirilmemelidir.
• Su ve temizlik ürünleri: Hekimin belirlediği süre boyunca gözün su, sabun ve şampuanla doğrudan temasından kaçınılmalıdır. Yüz temizliği göze baskı uygulanmadan yapılmalıdır.
• Göz ovuşturma: İyileşen yüzeye zarar verebileceği ve keratokonusta mekanik yük oluşturabileceği için göz ovuşturulmamalıdır.
• Işıktan korunma: Işık hassasiyeti varsa dış ortamda UV korumalı güneş gözlüğü kullanılabilir.
• Normal kontakt lense dönüş: Eski sert, hibrit veya skleral lensin kullanımına yalnızca uyum ve kornea yüzeyi kontrol edildikten sonra başlanmalıdır.
• Kalıcı lens uyarlaması: Kornea ölçümleri değişmeye devam ediyorsa nihai lens reçetesi ertelenebilir. Zamanlama seri muayene bulgularına göre belirlenir.

İşlem sonrası ağrı artışı, yoğun akıntı, belirgin kızarıklık, yeni gelişen ışık hassasiyeti veya görmede ani azalma olağan iyileşme varsayılarak beklenmemelidir. Bu belirtilerin tek tek görülmesi bir enfeksiyon gerekçesi olmayabilir; ancak birkaçının bir araya gelmesi hekim muayenesine daha hızlı gidilmesi gerektiğini gösterir.

CCL sonrasında yüzeysel tedavilere uygun takip yaklaşımı kullanılır ve kontrol 7. günde yapılır. Tüm lazer tedavilerinde 6. ay kontrolü, ardından senede bir göz muayenesi planlanır. Hastanın klinik durumu ek değerlendirme gerektirirse hekim farklı kontroller de önerebilir.

Önemli Uyarı: CCL girişimsel bir işlemdir. Enfeksiyon, kornea bulanıklığı, iyileşmede gecikme ve görme değişiklikleri gibi riskler değerlendirilmeli; sonuçların kişiden kişiye değişebileceği bilinmelidir.

Keratokonus Hastalarının Günlük Yaşamda Karşılaşabileceği Riskler ve Önlemler

Keratokonusta günlük yaşamda göz ovuşturma, lenslerin suyla teması, uygun olmayan bakım ürünü kullanımı ve kontrolsüz gece kullanımı göz yüzeyini olumsuz etkileyebilir. Koruyucu yaklaşım; kaşıntının nedenini değerlendirmek, göze mekanik baskı uygulamamak, lens bakım talimatlarına uymak ve yeni belirtilerde lens kullanımına ara vererek göz hekimine başvurmaktır.

Keratokonuslu korneanın biçimi ve kalınlık dağılımı kişiden kişiye değişir. Bu nedenle günlük önlemler tek bir ölçüm değerine göre değil; hastanın muayene bulguları, kornea haritaları, kullandığı lens ve geçirdiği işlemler dikkate alınarak düzenlenmelidir.

1. Göz Ovuşturma Alışkanlığı ve Mekanik Travma Riski

Tekrarlayan ve kuvvetli göz ovuşturma, korneaya mekanik yük bindirebilir. Kaşıntı varsa yalnızca ovuşturmamaya çalışmak yerine altta yatan alerji, göz kuruluğu veya kapak sorununun değerlendirilmesi gerekir.

• Kaşıntı yönetimi: Antialerjik veya başka bir göz damlası yalnızca göz hekimi önerisiyle kullanılmalıdır.
• Soğuk uygulama: Hekimin uygun görmesi halinde kapalı göz kapağı üzerine baskısız soğuk kompres rahatlama sağlayabilir.
• Yüz ve makyaj temizliği: Göz çevresi çekiştirilmeden ve korneaya bası uygulanmadan temizlenmelidir.
• Dış ortam: Tozlu veya rüzgârlı ortamlar kaşıntı ve tahrişi artırıyorsa koruyucu gözlük kullanılabilir.
• Uyku alışkanlığı: Göze doğrudan baskı yapan pozisyonların fark edilmesi ve azaltılması yararlı olabilir.

2. Kontakt Lens Kullanımı ve Enfeksiyon Riskleri

Özel kontakt lensler tıbbi cihazlardır ve yanlış kullanım göz yüzeyinde tahriş, epitel hasarı veya enfeksiyonla ilişkili olabilir.

• Gece kullanımı: Hekimin açık talimatı yoksa lensler uyumadan önce çıkarılmalıdır.
• Su ile temas: Lensle duş alınmamalı ve yüzülmemelidir. Lensler ile lens kutusu musluk suyuyla yıkanmamalıdır.
• Solüsyon kullanımı: Solüsyon şişesinin ucu yüzeylere değdirilmemeli, eski solüsyonun üzerine yenisi eklenmemelidir.
• Lens kutusu: Kutu önerilen yöntemle temizlenmeli, kurutulmalı ve belirtilen plana göre değiştirilmelidir.
• Uyumsuzluk belirtileri: Kalıcı batma, lensin yerinden çıkması, kızarıklık veya değişken görme lens uyumunun yeniden incelenmesini gerektirebilir.
• Hasarlı lens: Çizilmiş, çatlamış, kenarı bozulmuş veya belirgin biçimde kirlenmiş lens takılmamalıdır.

Musluk suyu, havuz ve doğal su kaynakları kontakt lens kullanıcıları açısından mikroorganizma maruziyeti oluşturabilir. Lens suyla temas ettiyse yeniden takmadan önce lensin türüne uygun işlem için göz hekimi veya lens uzmanının önerisi alınmalıdır.

3. CCL ve Korneal Halka Tedavileri Sonrası Dikkat Edilecekler

CCL veya CAIRS sonrasında kornea yüzeyi ve şekli değişebilir. Bu dönemde önceki kontakt lensin uygunluğu devam etmeyebilir.

• İşlem yapılan göz ovuşturulmamalı ve dış darbelerden korunmalıdır.
• Reçete edilen ilaçlar önerilen doz ve sürede kullanılmalıdır.
• Bandaj lens varsa hasta tarafından çıkarılmamalıdır.
• Kontakt lense dönüş için yalnızca zamanın geçmesi yeterli kabul edilmemelidir; kornea yüzeyi muayene edilmelidir.
• Eski lensin geçici kullanımına izin verilmesi, kalıcı yeni lens reçetesinin belirlendiği anlamına gelmez.
• Kornea ölçümleri kararlı hale gelene kadar lens uyumunun yeniden kontrol edilmesi gerekebilir.

Günlük koruyucu önlemler, tedavi sonucunu garanti etmez; ancak göz yüzeyinin korunmasına ve önlenebilir lens kullanım hatalarının azaltılmasına yardımcı olabilir. Kızarıklık, ağrı, akıntı, belirgin ışık hassasiyeti veya görme azalması gelişirse göz hekimi muayenesi önerilir.

Bu belirtilerin tek tek görülmesi bir enfeksiyon gerekçesi olmayabilir; ancak birkaçının bir araya gelmesi hekim muayenesine daha hızlı gidilmesi gerektiğini gösterir.

Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişebilir.

Sık Sorulan Sorular

Bu bölüm, keratokonusta kontakt lens kullanımı, günlük hijyen, gece kullanımı ve farklı lens tasarımları hakkında sık karşılaşılan soruları yanıtlar. Yanıtlar genel bilgilendirme niteliğindedir; kişisel lens seçimi ve bakım planı kornea haritası, göz yüzeyi bulguları, yapılan işlemler ve muayene sonuçlarına göre göz hekimi tarafından belirlenir.

Keratokonus hastası lens kullanabilir mi?

Evet. Keratokonus hastaları, gözlükle yeterli netlik sağlanamadığında özel tasarım kontakt lenslerden yararlanabilir. Sert gaz geçirgen, hibrit, skleral veya özel yumuşak lens seçenekleri değerlendirilebilir. Lens seçimi kornea biçimine, göz yüzeyine ve kişinin kullanım ihtiyaçlarına göre yapılır. Kontakt lens görmeyi düzeltmeye yardımcı olur ancak keratokonusun ilerlemesini durdurmaz.

Keratokonus hastaları günlük yaşamda nelere dikkat etmeli?

Gözleri ovuşturmamak, kaşıntının nedenini değerlendirmek, kontakt lensleri suyla temas ettirmemek ve bakım ürünlerini talimatına göre kullanmak önemlidir. CCL veya korneal halka işleminden sonra hekimin belirlediği bakım planına uyulmalıdır. Ağrı, kızarıklık, akıntı, ışık hassasiyeti veya görmede ani değişiklik olduğunda lens çıkarılmalı ve göz hekimi muayenesi istenmelidir.

Gözde kontakt lens takılıyken nelere dikkat edilmeli?

Lensle uyumamak, duş almamak ve havuz ya da denize girmemek gerekir. Göze veya lense musluk suyu temas ettirilmemelidir. Lens takılıyken damla kullanılacaksa ürünün kontakt lensle uyumlu olup olmadığı kontrol edilmelidir. Kızarıklık, ağrı, belirgin batma veya görmede azalma gelişirse lens çıkarılmalı ve göz hekimine başvurulmalıdır.

Uzun süreli lens kullanımı keratokonus hastalığına yol açar mı?

Kontakt lens kullanımının tek başına keratokonusa yol açtığı söylenemez. Bununla birlikte uygun olmayan lens uyumu, hasarlı lens kullanımı veya tekrarlayan mekanik tahriş kornea yüzeyini olumsuz etkileyebilir. Lensin hareketi, merkezlenmesi ve korneayla ilişkisi kontrollerde değerlendirilmelidir. Keratokonus şüphesi varsa tanı için kornea topografisi ve kapsamlı göz muayenesi gerekir.

Keratokonus hastaları lenslerini gece gözünde bırakabilir mi?

Keratokonus için kullanılan özel lensler, göz hekiminin açık bir gece kullanım planı bulunmadıkça uyku sırasında gözde bırakılmamalıdır. Gece kullanımı korneaya ulaşan oksijeni azaltabilir ve enfeksiyon riskini etkileyebilir. Lensler uyumadan önce çıkarılmalı, uygun ürünle temizlenmeli ve ürün talimatında belirtilen şekilde dezenfekte edilmelidir.

Hibrit lensler ile sert lensler arasındaki farklar nelerdir?

Hibrit lens, gaz geçirgen sert bir merkez ile yumuşak çevresel eteği bir araya getirir. Sert gaz geçirgen lens ise bütünüyle sert materyalden oluşur ve kornea üzerinde farklı biçimde hareket eder. Her iki tasarım da düzensiz astigmatizmanın optik etkisini azaltabilir. Görme, konfor, bakım ve uyum özellikleri kişiden kişiye değişir.

Kaynakça

Aşağıdaki kaynaklar keratokonus epidemiyolojisi, kontakt lenslerin keratokonus yönetimindeki yeri ve kontakt lensle ilişkili mikrobiyal keratit sıklığı hakkında bilgi sağlar. Epidemiyolojik sonuçlar incelenen bölgeye ve tanı yöntemine göre değişebilir; mikrobiyal keratit verisi ise belirli bir çalışma topluluğunu yansıtır ve kişisel risk tahmini olarak yorumlanmamalıdır.

• Lim L, Lim EWL. “Current perspectives in the management of keratoconus with contact lenses.” Eye, 2020. PMC
• Cheng KH, et al. “Incidence of contact-lens-associated microbial keratitis and its related morbidity.” The Lancet, 1999. PubMed
• “Keratoconus epidemiology: A review.” 2022. PMC

Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişebilir. Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı, tedavi, kontakt lens uyarlaması ve takip planı için göz hekimi muayenesi önerilir.